SRSG

☞☞
Sidama Zone Adminstration Public
Relation Office
Barra 06/09/2012 M.D
Sidaamu Dagoomu Qoqqowu
Mootimma tantano wolootu zoonna
ledo xallate hendoonni yine
dudunbanni duduwi kaphonna
halaalu wiinni xeertirrinoha ikkasi
Sidaamu Dagoomu Mootimma
gashshooti buuxisi.
Konni lamu barri giddo babbaxxitino
tuqu xaadooshshubbara;
borreessinanninna dudunbannihu,
Sidaamu Dagoommu Qoqqowu
Mootimma tantanate Federaalete
deerrinni hasaawa assinoonni,
xiinxallono gooffino, yinanni
duduwisiissanni daduwi kapho ikkasi
federaalete assinni hasaawa
beeqqinohu Sidaamu Dagoomu
Qoqqowi mootimma Gashshsaanchi
Kalaa Desiti Ledamohu xawisino.
Hasaawu yannara shiqqino
xiinxallono Sidaamu Dagoomu
Mootimma la’’annokkitanna xa tuqu
xaadooshshira dudunbanni
hajubbanni lowo geeshsha
xeertidhinotanna fiixoontannokkita
qummi asse, Sidaamu qoqqowo
ikkate hajo umisinni dagate huuro
tuqqe gumu’lino hajo ikkitinnohura
shiqqino xiinxallo sidaamu daga
la’’anokkita xawisino.
Sidaamu dagoomu qoqqowu
mootimma ledo mitteno xallinanni
zoone nookkiha, umose dandiite
gumulantannota Federaalete assinni
hasaawinni Sidaamu daga hajo
amandoonni garinni rifirendemete
higgenna wodho garinni calla
gooffano gede gumulloonnita
xawisinsoonni.
Xa buicho mamiichootiro
anfoonnikkinna kaimu nookki duduwo
dagoomu tuqu xaadooshshira
xallannoha baala muli barra fulinno
lallawi garinni xa’misiisannoha
ikkinohura halaallunna buuxantino
hajubba aana calla halamanna
irkisama hasiissano yee sokkasi
sayiisino
wole widoonni tenne borro amaaru
afiira qolle tirre xallinanni
hee’noonni ikkito horontanni
ittisama nootano kawaanni qolle
xawinseemmo. “mite fanne
qaammannite;mite tu’ne
qaammannite” tenne habbinoonte.

Tula

♥♥♥♥♥
እንዴት ነሽ ሀገሬ #ቱላ
ምንም ባልበላ —
♥♥♥♥ ይበቃኛል ፍቅርሽ
ካንቺ በቀር እመኚኛ ከልብ ስልሽ —
ሁሉም ወደ ኾዋላ
እያረረ ይደር
ካንቺ በቀር
ሁሉም ይቅር
የኔ እናት የኔ ፍቅር
ሽቅርቅር፡፡፡

ቻይና ፌስቡክንና ሌሎችን ዘግታ ሰንብታለች ፌስቡክን ለልማትና ለመማሪያነት እንጠቀም እንጂሰላምን ከሚያጠፉ ወገኖች አንሰለፍ

ፌስቡክ ለልማት ይዋል ፡፡

Source: ቻይና ፌስቡክንና ሌሎችን ዘግታ ሰንብታለች ፌስቡክን ለልማትና ለመማሪያነት እንጠቀም እንጂሰላምን ከሚያጠፉ ወገኖች አንሰለፍ

FICHCHE AND UNIQUE CALANDAR SYSTEM OF SIDAMA @UNESCO

GADA SYSTEM NEXT TO CHAMBALALA@UNESCO

gudumalepost.wordpress.com

Fichee “ፍቼ” “ፍቼ” በሲዳማ ባህል ከትውልድ ትውልድ ሲተላለፍ የቆየ የዘመን መለወጫ በዓል ስሆን ሰፋ ያለ ባህላዊና ማህበራዊ ትርጉም ያለዉ ነዉ :: የፍቼ በዓል የራሱ ታርካዊ አመጣጥ ፣ የአከባበር ዝግጅት፣ የአከባበር ሥነ-ሥርዓት ፣ አብረዉት የተቆራኙ ባህላዊ እሴቶችና እምነቶች እንድሁም ጫዎታዎች ያሉት ነዉ :: በዓሉ ከሁለት ሳምንት ላላነሰ ጊዜ በድምቀት የሚከበር ሲሆን አከባበሩም ቅደም ተከተላዊ ሂደትና በደረጃ እየሰፋ የሚሄድ የጋራ የአከባበር አድምታ ያለው ነው ፡፡ ስለሆነም ፍቼ በቤተሰብ ወይም በጎረቤት ደረጃ ተሰባስቦ በማክበር የሚያበቃ ሳይሆን ከዚህም በሰፋ መልኩ በባህላዊ አደባባይ / ጉዱማሌ/ በጋራ በድምቀት የማክበር ሂደትን ያካትታል፡፡ ለአከባበሩ እያንዳንዱ ቤተሰብ በቅድሚያ እንደ አቅሙ ቅድመ ዝግጅት ያደርጋል፡፡ ከዚሁ አንጻር የቤቱ እመቤት ለበአሉ ቅቤ ታጠራቅማለች ወተት በታጠነ ማለፊያ “ቁሹና” /የወተት እቃ/ ታከማቻለች የእንሰት ውጤት የሆነውን ቆጮ ለበዓሉ በሚሆን መጠንና ጥራት ከወዲሁ ታሰናዳለች፡፡ አባወራው በፍቼ ማግስት / በጫምበላላ/ እለት ለከብቱ የሚያበላውን ቦሌ ያዘጋጃል፡፡ ልጃገረዶች ለበአሉ መዋቢያ ለእግሮቻቸውና ለእጆቻቸው ጣቶች ቀለበት፣ ለፀጉራቸው መስሪያ “ሄቆ” /የተለያዩ ቀለማት ያሉት የቱባ ክር/፣ ጨሌ፣ ለአንገታቸው ቡሪቻና ዶቃ የጌጥ አይነት ለጸጉራቸው…

View original post 452 more words

FICHCHE AND UNIQUE CALANDAR SYSTEM OF SIDAMA @UNESCO

Fichee “ፍቼ” “ፍቼ” በሲዳማ ባህል ከትውልድ ትውልድ ሲተላለፍ የቆየ የዘመን መለወጫ በዓል ስሆን ሰፋ ያለ ባህላዊና ማህበራዊ ትርጉም ያለዉ ነዉ :: የፍቼ በዓል የራሱ ታርካዊ አመጣጥ ፣ የአከባበር ዝግጅት፣ የአከባበር ሥነ-ሥርዓት ፣ አብረዉት የተቆራኙ ባህላዊ እሴቶችና እምነቶች እንድሁም ጫዎታዎች ያሉት ነዉ :: በዓሉ ከሁለት ሳምንት ላላነሰ ጊዜ በድምቀት የሚከበር ሲሆን አከባበሩም ቅደም ተከተላዊ ሂደትና በደረጃ እየሰፋ የሚሄድ የጋራ የአከባበር አድምታ ያለው ነው ፡፡ ስለሆነም ፍቼ በቤተሰብ ወይም በጎረቤት ደረጃ ተሰባስቦ በማክበር የሚያበቃ ሳይሆን ከዚህም በሰፋ መልኩ በባህላዊ አደባባይ / ጉዱማሌ/ በጋራ በድምቀት የማክበር ሂደትን ያካትታል፡፡ ለአከባበሩ እያንዳንዱ ቤተሰብ በቅድሚያ እንደ አቅሙ ቅድመ ዝግጅት ያደርጋል፡፡ ከዚሁ አንጻር የቤቱ እመቤት ለበአሉ ቅቤ ታጠራቅማለች ወተት በታጠነ ማለፊያ “ቁሹና” /የወተት እቃ/ ታከማቻለች የእንሰት ውጤት የሆነውን ቆጮ ለበዓሉ በሚሆን መጠንና ጥራት ከወዲሁ ታሰናዳለች፡፡ አባወራው በፍቼ ማግስት / በጫምበላላ/ እለት ለከብቱ የሚያበላውን ቦሌ ያዘጋጃል፡፡ ልጃገረዶች ለበአሉ መዋቢያ ለእግሮቻቸውና ለእጆቻቸው ጣቶች ቀለበት፣ ለፀጉራቸው መስሪያ “ሄቆ” /የተለያዩ ቀለማት ያሉት የቱባ ክር/፣ ጨሌ፣ ለአንገታቸው ቡሪቻና ዶቃ የጌጥ አይነት ለጸጉራቸው ማሸሚያ ግንባራቸው ላይ የሚያስሩትን በእራፊ ጨርቅ ላይ ደርድረው የሚሰፉትን ኢልካ / አዝራር/ ወዘተ የመሳሰለውን ያስገዛሉ እግራቸውና እጃቸው ላይ የሚቀቡትን እንሶስላ ያዘጋጃሉ፡፡ ** ፍቼ/ Fichchee/ የፍቼ ዕለት በዕለተ ቃዋላንካ በዓሉ መከበር የሚጀምረው ከአመሻሽ ጀምሮ ነው፡፡ ለዚህም በቅቤ የራሰ “ቡሪሳሜ” ከቆጮ የተሰራ ባህላዊ ምግብ “በሻፌታ” / ከሸክላ በተሰራ ባህላዊ ገበታ/ ቀርቦ በወተት በጋራ የመመገብ ሥርዓት የሚካሄድ ሲሆን አመጋገቡ የሚጀምረው በአካባቢ ከሚገኝ አንጋፋ ወይም ጪሜሳ /ብቁ አረጋዊ ቤት/ በመገኘት ገበታው ከቀረበ በኋላ ለቡራኬው ሁሉም እጁን በገበታው ትይዩ በመዘርጋት “ፍቼ ከዘመን ዘመን አድርሽን” በማለት አንጋፋው የሚሰነዝረውን ቡራኬ ቃል በጋራ በማስተጋባት አመጋገቡ ይጀምራል፡፡ ለመመገቢያ በቅድሚያ ለሁሉም በእሳት ሙቀት ተለብልቦ የለሰለሰ ኮባ ስለሚታደል አንጋፋው በኮባው ከገበታው በመጨበጥ ከጀመረ በኋላ በጋራ የመመገቡ ሂደት ይጀምራል፡፡ በፍቼ እለት በየቤቱ የሚቀርበው ገበታ ውስጥ ሥጋ አይካተትም፡፡ የዚህ አይነተኛው ምክንያት ከብቱም በሰላም ከዘመን ዘመን መሸጋገር ስላለበትና ሲዳማ ለከብት ከፍተኛ ግምት ያለው በመሆኑ ነው፡፡ ቀደም ሲል ታርዶ ሲበላ የተረፈ ሥጋ እቤት ውስጥ ካለ በእለቱ ሥጋው ከቤት ውጪ እንያዲያድር ይደረጋል፡፡ አባወራ /የቤቱ ባለቤት /በፍቼ እለት ከቤቱና ከቤተሰቡ ተለይቶ ሌላ ጋ አያድርም ፡፡ በዚህ እለት በየደጁ ከእርጥብ እንጨት “ሁሉቃ” የተሰኘ መሹለኪያ ተዘጋጅቶ አስቀድሞ አባወራው በሁሉቃው ውስጥ ከሾለከ በኋላ ቤተሰቡንና ከብቱን ያሾልካል ይህም በሰላም ከዘመን ዘመን የመሸጋገር ተምሳሌት ነው፡፡ ** የጫምባላላ /የፍቼ ማግስት/ አከባበር “ጫምባላላ” በፍቼ ማግስት በእለተ ቃዋዶ የሚከበር ሲሆን የፍቼ እለት በጋራ በተበላበት “ሻፌታ” / ባህላዊ ገበታ/ ውሃ ተሞልቶ ጠዋት ላይ አባወራውና ቤተሰቡ በውሃው ፊታቸውን በማስነካት እና ከዚሁ ጋር የቀረበውን ቅቤ አባወራው እየቆነጠረ የራሱን እና የቤተሰቡን አናት በማስነካት ወደ አዲሱ ዘመን የመሸጋገር ተምሳሌት ይከናወናል፡፡ የ“ጫምባላላ” እለት መሬት የማረስ እንጨት የመስበር የመሳሰለውን ተግባር ስለማይከናወን ለማገዶም ቢሆን አስፈላጊው እንጨት አስቀድሞ ይዘጋጃል፡፡ በዕለቱ አባወራው ከብቶቹን ማለፊያ “ካሎ” /የግጦሽ ሳር/ ውስጥ አሰማርቶ ለከብቱ ቦሌ ነስንሶ እያበላ ከብቱን አጥግቦ ያውላል፡፡ በዚህ ዕለት ልጆች ተሰባስበው በየቤቱ በመሄድ “አይዴ ጨምባላላ” እንኳን አደረሳችሁ ሲሉ የቤቱ ባለቤቶች ምላሹን “ኢሌ ኢሌ” ከዘመን ዘመን ያድርሳችሁ በማለት ልጆቹን አጥግበው ያበሏቸዋል፡፡ አናታቸውን ቅቤ ይቀቧቸዋል፡፡ በዚህ ዕለት ልጆችንም ሆነ ከብትን በአርጩሜ መምታት ነውርና አይደረጌ ነው፡፡ ** ፍቼ ፋሎ “ፍቼ ፋሎ” የፍቼን በዓል በጋራ በባህላዊ አደባባይ በድምቀት የማክበር ሥነ- ሥርዓት ነው፡፡ ስለሆነም በአመዛኙ የፍቼ ዕለተ ቀን በተከበረ በሶስተኛው ቀን አሊያም አንደአካባቢው በተመረጡ ቀጣይ ቀናት “ፈቺ ፋሎ” ወይም / ሻሽጋ/ በባህላዊ አደባባይ በጋራ ይከበራል፡፡ አደባባዩ “ጉዱማሌ” ይባላል፡፡ “ጉዱማሌ” የፍቼ በአል በጋራ የሚከበርበትና እንዲሁም በሌላ ጊዜ የጎሳ መሪዎችና “ጭሜሳዎች” /ብቁ አረጋውያን/ ልዩ ልዩ ባህላዊ ስርዓት የሚያከናውኑበት የተከበረ ባህላዊ ስፍራ ነው፡፡ ህብረተሰብ በአሉን ለማክበር በጎሳ በጎሳ በመሆን በተለያየ ባህላዊ ጭፈራና ባህላዊ አልባሳት አጊጠው ወደ “ጉዱማሌ” ይጓዛሉ ፡፡ሁሉም በጋራ በየጎሳው ወደ “ጉዱማሌ” ከገቡ በኋላ የባህላዊው ሃይማኖት አባቶችና የጎሳ መሪዎች እንደ ማህበራዊ ደረጃቸው በየተራ ንግግር ያደርጋሉ፣ ይመርቃሉ፣ ባሮጌው ዘመንና በአዲሱ ዘመን ላይ ያተኮሩ መልእክቶች ያስተላልፋሉ፡፡ በጎው እንዲጎለብት አስከፊው እንዳይደገም ምክር አዘል መልዕክት ያስተላልፋሉ፤ ዘመኑ የሰላም፣ የብልጽግና የልማት ይሆን ዘንድ ቃል ቡራኬ ያደርሳሉ፡፡የዘንድሮዉ ፍቼ-ጫምባላላ በዓል ሀምሌ 7 እና 8 በዞኑ ዋና ከተማ ሀዋሳ እና በ22ቱ ወረዳዎች በድምቀት ይከበራል፡፡ በተረፈ የክልላችን ብሔሮች እና ብሔረሰቦች እንድሁም ከሀገር ዉጭም ዉስጥም ያላጭሁ የብሔረሰቡ ተወላጆች እንኳን አደረሳችሁ “አይዴ ጫምባላላ!!” ብያለዉ Hawassa –

HAWASSA AND ITS SURROUNDING EARTH QUIQE

A Magnitude 5.1 Earthquake reported near Awassa, Ethiopia according to the U.S. Geological Survey. The earthquake hit on Sunday, December 19, 2010 at 12:14:24 UTC. The report said, the epicenter of the earthquake was 90 km (55 miles) NW of Awasa, Ethiopia, 110 km (70 miles) E of Jima, Ethiopia, 170 km (105 miles) N of Arba Minch, Ethiopia and 190 km (120 miles) SSW of ADDIS ABABA, Ethiopia. According to reports, dozens of people were injured in the Jimma area and buildings were damaged in the Hosa’ina-Shenk’ola- Wenjela area. The quake was felt at Asendabo. No major injuries or death was reported. Source: USGS U.S. Geological Survey (USGS) http:// usgs.gov — The USGS serves the Nation by providing reliable scientific information to describe and…

gudumalepost@wordpress.com

%d bloggers like this: